Emin həmin səhər evdən çıxanda Dəniz hələ mətbəxin qapısında dayanmışdı. Əynində məktəb forması vardı. Saçının bir tərəfi səliqəli hörülmüşdü, o biri tərəfdə nazik bir tel açılıb yanağına düşmüşdü. Əlində rəngli karandaş qutusu tutmuşdu. Qutunun qapağı köhnəlmişdi, kənarındakı şəkilli yapışqan yarı soyulmuşdu.
Emin ayaqqabısını geyinə-geyinə saatına baxdı. “Gecikirəm,” dedi. Bu sözü kimə dediyi bilinmədi. Leylaya, qızına, ya özünə. Dəniz bir addım irəli gəldi.
- Ata...
Emin qapının yanında asılmış pencəyini götürdü.
- Hə, qızım?
- Bu gün sərgidir.
Emin bir anlıq dayandı. Sonra açarları cibində axtardı.
- Hə, yadımdadır.
Dəniz sevindi, amma bu sevinc ehtiyatlı idi. Sanki atasının cavabına tam inanmağa qorxurdu.
- Müəllim dedi ki, valideynlər gəlsə yaxşı olar.
Leyla mətbəxdən baxırdı. Əlində çay qaşığı vardı. Qaşığı stəkanın içinə qoymuşdu, amma qarışdırmırdı.
Emin qapını açdı. Həyətdən maşın siqnalının zəif səsi gəldi. Sürücü gözləyirdi.
- Baxaram, qızım, bu gün çox vacib görüşüm var. Əgər çatdırsam, gələcəm.
Dəniz başını tərpətdi.
- Yaxşı.
Bu “yaxşı” çox balaca idi. Elə balaca ki, Emin onu eşitmədi. Ya da eşitdi, amma özü eşitməmək istədi. Qapı bağlandı. Leyla pəncərəyə yaxınlaşıb həyətə baxdı. Emin maşına minəndə telefonda danışmağa başlamışdı. Dəniz hələ də qapının yanında dayanmışdı. Sonra sakitcə otağına keçdi və karandaş qutusunu çantasına qoydu.
Emin yolda üç dəfə telefonla danışdı. Birinci zəngdə maliyyəçi ona bəzi rəqəmlərin dəyişdiyini dedi. İkinci zəngdə mühəndis material siyahısında çatışmayan pozisiyalardan danışdı. Üçüncü zəngdə müştəri tərəfdən bir nəfər görüş saatının dəyişmədiyini xatırlatdı. Emin hamısına eyni səslə cavab verdi. Qısa, aydın, tələskən. Maşın ofisin qarşısında dayananda saat doqquza işləyirdi. Ofisin şüşəli qapısı hələ tam açılmamışdı. Mühafizəçi onu görüb cəld yerindən qalxdı.
- Sabahınız xeyir, Emin müəllim.
- Sabahın xeyir.
Ofis həmin gün həmişəkindən tez oyanmışdı. Dəhlizdə kağız qoxusu, təzə dəmlənmiş çayın buxarı, printerin fasiləsiz səsi bir-birinə qarışmışdı. Köməkçisi Nərmin stolunun üstünə qovluqları düzmüşdü. Rauf bəy otaqdan-otağa keçib hamıdan eyni şeyi soruşurdu: “Son variant budur? Əminsiniz?”
Eminin şirkəti böyük bir təmir və abadlıq layihəsinə hazırlaşırdı. Layihə alınsa, son aylardakı sıxıntı bir az azalacaqdı. Maaşlar gecikməyəcəkdi. Bankla danışıq rahatlaşacaqdı. Emin bunu bilirdi. Ona görə də həmin səhər evdəki “sərgi” sözü ofisə çatana qədər yolda haradasa itmişdi.
Otağına girib pencəyini stulun arxasına asdı. Masanın üstündə təqdimat faylları, smeta cədvəlləri, çertyojlar vardı. Hər şey öz yerində idi. Yalnız pəncərənin kənarında dünəndən qalmış soyuq çay stəkanı qalmışdı. Emin onu götürüb zibil qabına atdı.
Saat ona on beş dəqiqə qalmış şəxsi telefonu titrədi. Ekranda “Dəniz” yazılmışdı. Emin əvvəl baxdı, sonra telefonu əlinə aldı, sonra yenə masaya qoydu. Qapının arxasında Nərminin səsi eşidildi: “Emin müəllim, komissiya yarım saata gələcək”. Telefon yenə titrədi. Bu dəfə açdı.
- Eşidirəm, qızım.
Dənizin səsi asta gəlirdi. Sanki məktəbin dəhlizində dayanıb gizli danışırdı.
- Ata, sən yoldasan?
Emin pəncərəyə tərəf döndü.
- Yox, qızım. Mən ofisdəyəm.
Xəttin o başında sükut oldu.
- Bəs... gələcəksən?
Emin barmaqları ilə masanın üstündəki qələmi çevirdi.
- Canım, bu gün çox çətindir. Mən sənə səhər dedim axı. Burada vacib görüşüm var.
Dəniz bir az susdu:
- Amma hamı gəlib.
Bu söz Eminin qulağına çatdı, amma içində yer tapmadı. İçəri girmədi. Orada, qulağın kənarında qaldı.
- Müəlliminə de ki, atamın işi var. Axşam rəsminə baxaram. Sənə gözəl çərçivə də alarıq.
Dəniz cavab vermədi.
- Dəniz?
- Mən çərçivə istəmirəm.
Emin yorğun halda gözlərini yumdu.
- Bilirəm, qızım. Amma indi ata çıxa bilmir.
Dəniz bu dəfə bir az daha aydın danışdı:
- Mən ailəmizi çəkmişəm.
Emin masanın üstündəki qovluqlara baxdı.
- Çox yaxşı.
- Səni də çəkmişəm.
Emin gülümsəməyə çalışdı.
- Əla.
- Amma səni uzaqda çəkmişəm.
Eminin gülümsəməsi yarımçıq qaldı.
- Niyə uzaqda?
- Çünki sən həmişə elə olursan.
Dəniz bunu deyəndən sonra xəttin o başında kimsə onun adını çağırdı. Uşaq səsləri eşidildi. Sonra zəng kəsildi. Emin telefonu əlində saxladı. Çox adi telefon idi. Qara rəngli, ekranında kiçik bir çat vardı. Həmin çatın nə vaxt yarandığını xatırlamadı. Bəlkə də çoxdan vardı, sadəcə indi gördü. Qapı açıldı. Rauf bəy içəri girdi. Üzündə gərgin, amma sevinməyə hazır bir ifadə vardı.
- Başlayaq?
Emin telefonu masanın üstünə qoydu.
- Başlayaq.
Zalda hər şey qaydasında idi. Ekran işləyirdi, su butulkaları düzülmüşdü, qovluqlar masanın üstündə idi. Komissiya üzvləri yerlərini tutmuşdu. Nərmin qapının yanında dayanıb hər gələnə təbəssümlə yol göstərirdi. Emin danışmağa başladı. O, belə təqdimatları çox etmişdi. Harada dayanmaq, hansı slaydda səsi bir az yüksəltmək, hansı rəqəmin üstündə xüsusi dayanmaq lazım olduğunu bilirdi. Hətta qarşı tərəfin üzündən hansı sualın gələcəyini də təxmin edirdi. Amma həmin gün danışdıqca öz səsi ona yad gəlirdi. “İşlərin mərhələli icrası...” Dəniz: “Səni uzaqda çəkmişəm”. “Materialların keyfiyyət sertifikatları...” “Çünki sən həmişə elə olursan”. “Layihənin təhvil müddəti...”
Emin bir yerdə dayandı. Su içdi. Heç kim hiss etmədi. Yalnız Nərmin uzaqdan ona baxdı, sonra yenə qovluqlara tərəf döndü. Təqdimat uğurlu keçdi. Komissiya sədri onun əlini sıxanda zalda yüngül bir alqış qopdu: “Təbrik edirəm, Emin müəllim. Təklifiniz qəbul olundu”.
Rauf bəy dərindən nəfəs aldı, elə bil aylardır çiynində gəzdirdiyi yükün bir hissəsi yerə düşdü.
Sakitcə, “demişdim axı alınacaq”, dedi.
Baş mühəndis gülümsəyirdi. Nərmin bir neçə nəfərə çay gətirirdi. Ofisdə sevinc vardı. Bu sevinc qəribə şəkildə nizamlı idi: hamı öz sevincini iş adamı kimi göstərirdi. Əl sıxır, təbrik edir, telefonla kiməsə xəbər verir, yenə qovluqlara baxırdı.
Emin otağına keçdi. Masasının üstündə iş telefonları titrəyirdi. Təbrik mesajları gəlirdi. Birini açdı, oxumadan bağladı. Sonra şəxsi telefonunu götürdü və Dənizə zəng etdi. Cavab gəlmədi.
Bir də zəng etdi. Yenə cavab gəlmədi. Üçüncü dəfə zəng etmək istədi, etmədi. Telefonu masanın üstünə qoydu. Birdən yadına düşdü ki, Dəniz uşaq olanda, ilk dəfə yeriməyə çalışanda o harada idi? Deyəsən, rayonda obyektə getmişdi. İlk dişi çıxanda? Leyla şəkil göndərmişdi. Birinci sinfə gedəndə yanında olmuşdu, amma məktəbin həyətində də telefonla danışmışdı.
O bunları xatırlamaq istəmirdi. Xatırladıqca məlum olurdu ki, heç nə birdən olmamışdı. Uzaqlıq bir günün işi deyildi. Adam ailəsindən birdən-birə yox, xırda-xırda uzaqlaşırdı. Bir “sonra” ilə. Bir “indi yox” ilə. Bir “vacib işim var” ilə.
Qapı döyüldü. Nərmin başını içəri uzatdı: “Emin müəllim, axşam hamı yığışmaq istəyir. Restoran üçün yer danışım?”
Emin pəncərəyə baxırdı. Qarşı binanın şüşəsində öz əksi görünürdü. Arxası otağa tərəf idi. Bir an elə bildi, Dənizin rəsmini görür. “Yox,” dedi. Nərmin cavabı eşitmədi, ya eşitmək istəmədi.
- Bütün rəhbər heyət olacaq. Rauf bəy dedi ki...
- Nərmin xanım,” Emin sakitcə onun sözünü kəsdi, “bu gün yox.”
Nərmin başını tərpətdi. “Oldu.”
Emin pencəyini götürdü. İş telefonlarını masada qoydu. Şəxsi telefonunu cibinə saldı. Çıxanda Rauf bəy dəhlizdə qarşısına çıxdı.
- Hara gedirsən? İndi hamı səni axtaracaq.
- Məktəbə.
Rauf bəy elə bildi Emin zarafat edir.
- İndi?
- İndi.
Rauf bəy bir şey demək istədi, amma Eminin üzünə baxıb susdu.
Məktəbin həyətinə çatanda hava qaralmağa başlayırdı. Payız axşamı tez düşürdü. Həyətdə bir neçə uşaq qalmışdı. Onlar da valideynlərini gözləyirdi. Mühafizəçi əvvəl Eminə şübhə ilə baxdı, sonra sinif rəhbərinin adını eşidib içəri buraxdı.
Sinifdə işıqlar yanırdı. Lövhənin yanında bir qadın rəsmləri yığışdırırdı. Emin qapının ağzında dayandı.
- Bağışlayın... Mən Dənizin atasıyam.
Qadın ona tərəf döndü. Bir anlıq onun üzündə “indi?” sualı göründü, amma demədi.
- Dəniz sizi çox gözlədi, dedi.
Emin başını aşağı saldı.
- Bilirəm.
- “Yox,” müəllim sakitcə dedi. “Bilmirsiniz. Gözləmək uşaqlarda başqa cür olur”.
Emin cavab vermədi. Müəllim masanın üstündən bir rəsm götürüb ona uzatdı: “Bu onun işidir.”
Emin rəsmi aldı. Kağızda ev vardı. Günəş vardı. Ağac vardı. Leyla vardı. Dəniz vardı. Bir də kişi vardı. Kişi bir az kənarda dayanmışdı. Əlində telefon vardı. Üzü yox idi. Arxası ailəyə tərəf idi.
Uşaq rəsmi idi. Xətlər düz deyildi. Adamların barmaqları beşdən çox çəkilmişdi. Günəşin şüaları həddindən artıq uzun idi. Amma Emin bu rəsmdə indiyə qədər gördüyü bütün memarlıq layihələrindən daha dəqiq ölçü gördü. Aradakı məsafə ölçülmüşdü. O məsafəni heç bir xətkeşlə çəkmək olmazdı.
“Bunu götürə bilərəm?” – deyə soruşdu. Müəllim başını tərpətdi.
- Dəniz istəyirdi ki, siz özünüz görəsiniz.
Emin rəsmi qatlamadı. Əlində tutub dəhlizlə geri qayıtdı. Dəhlizin divarında başqa rəsmlər də asılmışdı. Bir rəsmdə ata qızının əlindən tutmuşdu. Birində ailə piknikdə idi. Birində ana, ata və uşaq böyük qırmızı ürəyin içində çəkilmişdi. Emin həmin rəsmlərə baxmadığını sanırdı. Amma hamısını gördü.
Evə gələndə Leyla qapını açdı. Eminin əlindəki vərəqi görəndə heç nə soruşmadı. “Dəniz otağındadır”, dedi. Emin başını tərpətdi. Otağın qapısı yarıaçıq idi. Dəniz masanın arxasında oturmuşdu. Dəftəri açıq idi, amma qələmi əlində dayanmışdı. Emin qapını döymədi. Sadəcə içəri girdi. Dəniz atasını görüb bir anlıq sevindi. Sonra özünü saxladı. Üzünü çevirdi. Emin onun yanında diz çökdü. Rəsmi masanın üstünə qoydu. “Baxdım,” dedi.
Dəniz rəsmdən çox atasına baxdı.
- Gec baxdın.
- Bəli.
- Hamı gedəndən sonra.
- Bəli.
Emin əvvəllər belə cavab verməzdi. Nəsə izah edərdi. İşdən danışardı. Vacib görüşdən, şirkətdən, məsuliyyətdən. Amma həmin axşam bunların heç biri dilinə gəlmədi. Gəlsəydi də, çox kasıb səslənəcəkdi.
“Bağışla,” dedi.
Dəniz çiyinlərini çəkdi. Uşaqların çiyin çəkməyi böyüklərinki kimi olmur. Böyüklər çiyin çəkəndə vecsiz görünürlər. Uşaqlar çiyin çəkəndə elə bil ümidlərini hara qoyacaqlarını bilmirlər.
Emin rəsmdəki arxası dönük adama baxdı.
- Məni belə görürsən?
Dəniz yavaşca dedi:
- Bəzən.
Bu “bəzən” Eminə “həmişə”dən ağır gəldi. Çünki içində hələ bir yer saxlayırdı. Tam bağlanmamış qapı kimi.
Emin əlini uzadıb qızının saçındakı açılmış teli kənara çəkdi. Dəniz bu dəfə geri çəkilmədi. “Mən bunu otağıma aparacam,” dedi Emin.
- Niyə?
- Unutmayım deyə.
Dəniz bir az düşündü.
- Sonra yenə işin çox olacaq.
Emin gülümsəməyə çalışdı.
- Olacaq.
- Yenə gec gələcəksən.
- Bəlkə.
- Bəs onda?
Emin cavab verməzdən əvvəl uzun müddət susdu. Bəlkə də ilk dəfə qızına hazır cümlə ilə yox, həqiqətlə cavab vermək istəyirdi. “Onda sən mənə bu rəsmi göstərərsən,” dedi. Dəniz masanın üstündəki karandaş qutusunu açdı. Qara karandaşı götürdü və rəsmdəki kişinin əlindəki telefonun üstünə balaca bir xətt çəkdi. Sonra karandaşı atasına uzatdı.
- Sən də çək.
Emin karandaşı aldı.
- Nə çəkim?
Dəniz rəsmdəki kişi ilə özünün arasında boş qalan yerə baxdı.
- Yol.
Emin bir anlıq ona baxdı. Sonra ehtiyatla, çox ehtiyatla, rəsmdəki arxası dönük adamdan Dənizə tərəf nazik bir xətt çəkdi. Xətt düz alınmadı. Bir az əyri getdi.
Dəniz gülümsədi:
- Pis deyil.
Emin də gülümsədi. Leyla qapının yanında dayanmışdı. Gözləri dolmuşdu, amma üzündə qəribə bir rahatlıq vardı.
Həmin axşam Emin telefonlarını açmadı. Həyatını bir anda dəyişmədi. Sadəcə Dənizlə birlikdə mətbəxdə çay içdi. Qızı ona sərgidə kimin nə çəkdiyini danışdı. Emin əvvəlki kimi başını tərpədib keçmədi. Dinlədi. Bunun özü Dəniz üçün böyük hadisə idi.
Bir neçə gün sonra Emin o rəsmi ofisinə apardı. Hamının görəcəyi yerə yox, öz masasının sol tərəfinə qoydu. Çərçivəsiz. Sadəcə şüşənin altında.
Rauf bəy bir dəfə otağa girəndə rəsmə baxıb güldü.
- Bu nədir belə? Sən arxanı dönmüsən?
Emin də rəsmə baxdı.
- Hə,” dedi.
- Dəniz çəkib?
- Hə.
Rauf bəy bir az güldü, sonra nəsə demək istədi, demədi. Çünki Eminin üzündə gülməli bir şey yox idi.
Günlər keçdi. Emin yenə işləyirdi. Yenə gecikdiyi günlər olurdu. Yenə telefonları susmurdu. Bəzi axşamlar yenə yorğun qayıdırdı. Amma indi evə girəndə əvvəlcə telefonunu masanın üstünə qoyurdu. Dəniz ona nəsə göstərmək istəyəndə “sonra” deməzdən əvvəl dayanırdı. Bəzən insan tam dəyişmir. Sadəcə bir cümlənin qarşısında əvvəlki kimi ola bilmir.
Bir axşam Dəniz yeni rəsm gətirdi. Bu dəfə kağızda yenə ev vardı. Günəş vardı. Leyla vardı. Dəniz vardı. Emin də vardı. Hələ bir az kənarda idi, amma bu dəfə üzü onlara tərəf çəkilmişdi.
Emin rəsmi uzun müddət əlində saxladı.
“Bu dəfə üzümü çevirmisən,” dedi.
Dəniz ciddi-ciddi başını tərpətdi.
- Hələ tam yanımızda deyilsən, amma baxırsan.
.png)
Emin heç nə demədi. Pəncərənin arxasında Bakı axşamı idi. Uzaqda maşın səsləri gəlirdi. Evdə çay qaynayırdı. Leyla mətbəxdə stəkanları düzürdü. Emin qızının çəkdiyi ikinci rəsmə baxdı və ilk dəfə başa düşdü ki, bəzi yollar çox uzun olmur, amma adam onları çox gec tapır.
Qızına tərəf döndü. “Dəniz,” dedi, “bu rəsmi də verərsən mənə?”
Dəniz bir az düşündü.
- Verərəm, amma bir şərtlə.
- Nə şərt?
- Sabah məktəbdən sonra məni sən götürəcəksən.
Emin sabahkı görüşlərini xatırladı. Biri saat üçdə idi. Biri dörddə. Birini dəyişmək olardı. O birini Rauf bəy apara bilərdi. “Götürəcəm,” dedi.
Dəniz ona uzun-uzadı baxdı.
- Doğrudan?
Emin bu dəfə saatına baxmadı.
- Doğrudan.
Dəniz rəsmi ona verdi. Emin onu götürəndə kağızın kənarında balaca hərflərlə yazılmış bir cümlə gördü: “Bu dəfə atam bizə baxır.”
Emin heç nə demədi. Bəzən bir uşağın cümləsi adamın bütün ömrünə bəs edir.
Sizcə insan qazandıqlarının həqiqi dəyərini anlamaq üçün mütləq nəyisə itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalmalıdır?
Sərkərdə Sərxanoğlu
Bəyən